Pojawienie się drugiego dziecka to ogromna zmiana nie tylko dla rodziców. Dla starszego dziecka oznacza ona przebudowę świata, który do tej pory był dobrze znany i przewidywalny. Mama i tata będą mieli mniej czasu, w domu pojawi się nowa osoba, a codzienny rytm przez pewien czas może wyglądać zupełnie inaczej. Nic więc dziwnego, że obok ciekawości i ekscytacji mogą pojawić się zazdrość, niepewność, złość albo potrzeba jeszcze większej bliskości.
Nie istnieje jeden sposób przygotowania dziecka na rodzeństwo. Dużo zależy od jego wieku, temperamentu i tego, jak rodzina funkcjonowała wcześniej. Można jednak zrobić wiele, aby zmiana nie pojawiła się nagle i aby starsze dziecko miało poczucie, że nadal zajmuje ważne miejsce w rodzinie.
Kiedy powiedzieć dziecku o ciąży?
W przypadku małych dzieci kilka miesięcy może być bardzo długim i abstrakcyjnym okresem. Powiedzenie dwulatkowi, że rodzeństwo pojawi się za pół roku, niewiele mu mówi. Starsze dzieci łatwiej rozumieją upływ czasu, dlatego można wcześniej rozpocząć rozmowy o tym, co się zmieni.
Ważne, aby mówić prostym językiem i nie tworzyć zbyt idealnego obrazu przyszłości. Noworodek nie będzie od razu partnerem do zabawy. Przez pierwsze miesiące będzie przede wszystkim spał, jadł, płakał i potrzebował opieki.
Jeżeli dziecko wyobrazi sobie, że ze szpitala wróci mały kolega gotowy do budowania wieży z klocków, rzeczywistość może być sporym rozczarowaniem.
Dziecko powinno wiedzieć, co konkretnie się zmieni
Zamiast skupiać się wyłącznie na samym pojawieniu się dziecka, warto rozmawiać również o codzienności.
Można powiedzieć, że niemowlę będzie spało w określonym miejscu, że mama lub tata będą czasami zajmować się karmieniem i przewijaniem, a w domu może być przez pewien czas trochę głośniej.
Dla dziecka ważne są bardzo konkretne sprawy. Kto będzie je odprowadzał do przedszkola? Czy nadal będzie wieczorne czytanie książki? Gdzie będzie spało? Czy jego zabawki pozostaną jego?
Im więcej takich kwestii pozostaje niejasnych, tym łatwiej o niepokój.
Nie warto oddawać dziecku odpowiedzialności za niemowlę
Starsze rodzeństwo można oczywiście zachęcać do pomocy, ale dobrze, aby była ona możliwością, a nie obowiązkiem.
Dziecko może wybrać ubranko, przynieść pieluszkę albo zaśpiewać niemowlęciu piosenkę. Jeśli jednak nie ma na to ochoty, nie powinno słyszeć, że „teraz jesteś starszy i musisz pomagać”.
Starsze dziecko nadal pozostaje dzieckiem. Narodziny rodzeństwa nie powinny nagle oznaczać, że musi być bardziej samodzielne we wszystkim tylko dlatego, że w rodzinie pojawił się ktoś młodszy.
Zmiany dobrze rozłożyć w czasie
Jeżeli wraz z narodzinami dziecka planowana jest przeprowadzka starszego rodzeństwa do innego pokoju, rozpoczęcie przedszkola czy rezygnacja z określonego rytuału, warto – jeśli to możliwe – nie kumulować wszystkich zmian w jednym momencie.
Przeniesienie dziecka do nowego łóżka dokładnie wtedy, gdy niemowlę przejmuje jego wcześniejsze miejsce, może zostać odebrane bardzo dosłownie: „ono przyszło i zabrało moje łóżeczko”.
Jeżeli takie zmiany zostaną przeprowadzone wcześniej, łatwiej traktować je jako naturalny etap dorastania, a nie konsekwencję narodzin rodzeństwa.
Zazdrość jest czymś, z czym trzeba się liczyć
Rodzicom bywa trudno przyjąć, że dziecko nie reaguje na rodzeństwo wyłącznie zachwytem. Tymczasem można jednocześnie kochać młodszego brata czy siostrę i być zazdrosnym o uwagę rodziców.
Starsze dziecko może zacząć zachowywać się bardziej „dziecinnie”, domagać się pomocy przy czynnościach, które wcześniej wykonywało samodzielnie, albo częściej szukać kontaktu fizycznego.
Nie zawsze warto robić z tego wielki problem. Czasem dziecko po prostu sprawdza, czy nadal może liczyć na tę samą troskę.
Nie obwiniaj niemowlęcia za wszystkie ograniczenia
„Nie mogę teraz, bo karmię dziecko”, „musisz być cicho, bo dziecko śpi”, „nie pójdziemy teraz na plac zabaw, bo maluch musi odpocząć” – jeśli podobne komunikaty pojawiają się przez cały dzień, starsze dziecko może szybko dojść do wniosku, że nowy członek rodziny odpowiada za wszystko, co stało się gorsze.
Czasami można powiedzieć po prostu: „Przyjdę do ciebie za pięć minut” albo „Teraz potrzebuję chwili, a potem zrobimy to razem”.
Drobna zmiana języka może sprawić, że niemowlę nie staje się automatycznie źródłem każdego zakazu.
Czas tylko dla starszego dziecka ma ogromne znaczenie
Nie musi to być pół dnia pełnego atrakcji. Dla dziecka ważniejsza może być przewidywalna chwila, podczas której rodzic rzeczywiście poświęca mu uwagę.
Może to być wieczorne czytanie, krótki spacer, wspólne śniadanie albo kilkanaście minut zabawy, gdy telefon leży na półce.
Po narodzinach rodzeństwa takie momenty pomagają zachować poczucie ciągłości. Wiele rzeczy się zmieniło, ale mama czy tata nadal są dostępni także dla mnie.
Goście również mogą pamiętać o starszym dziecku
Po narodzinach malucha cała uwaga otoczenia naturalnie kieruje się na noworodka. Goście pytają o dziecko, przynoszą prezenty i chcą je oglądać. Starsze rodzeństwo może nagle stać się niemal niewidoczne.
Nie chodzi o konieczność kupowania starszemu dziecku prezentu przy każdej wizycie. Czasem wystarczy, że ktoś najpierw porozmawia właśnie z nim, zapyta, co ostatnio robiło albo zaprosi je do wspólnego pokazania pokoju.
Dla dorosłego jest to drobiazg, dla dziecka może mieć duże znaczenie.
Rodzeństwo nie musi od razu się pokochać
Relacja między dziećmi będzie powstawała przez lata. Nie trzeba wymagać natychmiastowego zachwytu ani fotografować każdego kontaktu jako „wielkiej miłości od pierwszego dnia”.
Początkowo starsze dziecko może być zainteresowane niemowlęciem przez trzy minuty, po czym wrócić do swoich klocków. Może również mieć dni, kiedy będzie wyraźnie zirytowane jego obecnością.
To normalna część rodzinnej zmiany.
Najważniejsze jest stworzenie warunków, w których dziecko może mówić również o trudnych uczuciach bez obawy, że zostanie za nie skarcone.
Pojawienie się rodzeństwa nie odbiera starszemu dziecku miejsca w rodzinie, ale przez pewien czas może ono potrzebować częstego upewniania się, że rzeczywiście tak jest. Spokój rodziców, przewidywalność oraz zachowanie kilku znanych rytuałów mogą zrobić więcej niż najbardziej rozbudowane przygotowania.
